8. SINIF 4. ÜNİTE ÇAĞDAŞ TÜRKİYE YOLUNDA ADIMLAR (İNKILAPLAR) BÜTÜN ÖZET

4. ÜNİTE ÇAĞDAŞ TÜRKİYE YOLUNDA ADIMLAR (İNKILAPLAR) BÜTÜN ÖZET

1)SALTANATTAN MİLLİ EGEMENLİĞE (Saltanatın kaldırılması ) 1 kasım 1922
Saltanat: Devlet yönetme yetkisinin bir ailede olması yada ülke yönetiminin babadan oğula geçmesidir.
Milli egemenlik : Milletin yöneticileri seçmesi yönetimin millet elinde olması
-1921 de kabul edilen anayasada devletin varlığının ulus egemenliğine dayandığı egemenliğin halka dayandığı belirtilmiştir.
Saltanatın kaldırılma nedenleri
-Saltanatın milli egemenliğe ters düşmesi
-İtilaf devletlerinin Lozan konferansına İstanbul ve TBMM hükümetini birlikte davet edip karışıklık çıkarmak istemeleri
-Ülkede iki hükümetin bulunmasının milli menfeatlere ters düşmesi
Saltanatın kaldırılmasının sonuçları
-Egemenliğin halk adına TBMM nin temsil edeceği kabul edildi
-Saltanat ve halifelik ayrılınca halifellik siyasi gücünü yitirdi. siyaset dinden ayrılmış laiklik adımı atılmıştır.
-Osmanlı devleti kesin olarak sona ermiştir.
NOT: Saltanatın kaldırılması 1. TBMM nin tek inkılaptır.Son padişah vahdettindir.

2)LOZAN ANTLAŞMASI (Zafer ve bağımsızlığın tescili) 24 temmuz 1923
-1. dünya savaşı sonrasında osmanlı devletine imzalatılan Sevr Barış antlaşması türk ulusuna yaşama hakkı tanımıyordu.TBMM sevr i tanımamış kazanılan milli mücadele sonrasında Mudanya Ateşkesinden sonra İsviçrenin Lozan kentinde Lozan Barış antlaşması yapılmıştır.
Lozan antlaşmasının maddeleri
Boğazlar : Başkanı türk olan bir komisyon tarafından yönetilebilecek Türkiyenin egemenlik haklarını kısıtlamaktadır.
Yunan sınırı : Meriç nehri Türkiye-Yunanistan sınırı kabul edildi.
Tazminat : Yunanistan karaağaç bmlgesinin türkiyeye verecek
Suriye sınırı: Fransızlarla imzalanan Ankara antlaşması gibi kalacaktır.
Kapitülasyonlar : Kapitülasyonlar kesin olarak kaldırılmıştır.Türklerin ekonomik, siyasi , ve hukiki gelişimi engel ortadan kaldırılmıştır.
Gayrimüslimler : Gayrimüslimler türk vatandaşı kabul edilmiştir.Avrupalı devletlerin azınlıkları bahane ederek iç işlerimize karışmalarını önlemiştir.
Irak sınırı : İngiltereyle daha sonra görüşülmek üzere ileri bir tarihe ertelendi.
Osmanlının borçları : Osmanlıdan ayrılan devletler arasında paylaştırılmıştır.
NOT: görüşmelere İsmet inönü gönderilmiş ve Kapitülasyonlardan ve ermeni yurdundan kesinlikle taviz vermemesi istenmiştir.
Lozan antlaşmasının önemi : Türklerin bağımsızlığı tüm devletler tarafından tanınmıştır.

3)İZMİR İKTİSAT KONGRESİ (Milli sınırlardan milli ekonomiye) 17 şubat 1923
-Milli mücadelenin kazanılmasından sonra ekonomik bağımsızlığı ve kalkınmayı sağlamak amacıyla İzmirde 1. iktisad kongresi toplanmıştır.Kongredeki kararları Misak-ı İktisadi denilmiştir.
Misak-i İktisadi kararları
-Hammaddesi ülke içinde yetişen sanayi dalları kurulmalıdır.
-Küçük imalattan fabrikaya geçilmelidir.
-Özel sektörce yapılamayan faaliyetleri devlet yapacaktır.
-Özel teşebbüse kredi sağlamak amacıyla bankalar kurulmalıdır.

4)ANKARANIN BAŞKENT OLMASI 13 Ekim 1923)
Ankaranın başkent olma sebebleri
-Sivas kongresinden sonra temsil heyetinin Ankaraya gelip milli mücadeleyi burdan yönetmesi
-TBMM Ankarada açılması
-Türkiyenin merkezinde güvenli bir yerde bulunması

5)CUMHURİYETİN İLANI 29 Ekim 1923
Cumhuriyet : Ulusun egemenliğini millet vekilleri aracılığıyla kullandığı yönetim şeklidir.
Demokrasi : Yurttaşların sivil ve siyasal haklarının buluduğu siyasal sistemdir.
Cumhuriyetin ilanında etkili olanlar
-Saltanatın kaldırılmasıyla ortaya devlet başkanı sorunu çıkması
-Uygulanmakta olan meclis hükümeti sisteminin bakan seçiminde sorun oluşturması
Cumhuriyetin ilanıyla : Başkanlık sorunu çözüldü , Meclis hükümetinden kabine hükümetine geçildi , Rejimin yönetim şeklinin adı konuldu
-M.Kemal demokrasinin temsil edildiği en iyi yönetim sisteminin cumhuriyet olduğunu düşünmekteydi.
-Cumhuriyetin ilanıyla TBMM de M.Kemal Türkiye cumhuriyetinin ilk cumhurbaşkanı olmuştur.

6)ÇAĞDAŞ DEVLETE DOĞRU
Halifeliğin Kaldırılması:
Halife; Hz. Muhammed’in vefatından sonra devlet ve hükümet işlerini yürüten bilgelere denilmiştir.
Halifelik Yavuz Sultan Selim’in Mısır’ı fethinden sonra Osmanlı’ya geçmiştir. -> Osmanlı padişahları hem dini lider hemde siyasi lider olmuştur.
– 1922’de saltanatın kaldırılmasıyla henüz uygun ortam olmadığı için halifeliğin devamına karar verilmiştir.
– Son Osmanlı padişahı Vahdettin saltanatın kaldırılmasıyla ülkeyi terk edince Ingilizlerin Vahdettin’in halifelik gücünden yararlanmasını önlemek amacıyla Abdülmecid’i halife ilan etti.
Halifeliğin Kaldırılma Nedenleri:
– Milli egemenlik anlayışıyla bağdaşmaması.
– Çağdaşlaşma ve laikleşme yolunda engel olarak görülmesi.
– Ulusal egemenlik pekişmiş eskiye rejime dönüş yolu kapanmıştır.
– Yeni Türk devletinin islam dünyasında birliği sağlama gibi bir amacının olmadığı anlaşılmış. ( Dış ilişkileri olumlu etkilemiştir.)
Tevhid-i Tedrisad ( Öğretimde birlik )
– Osmanlı devletinde bazı okullar ve medreseler Seriye ve Evkaf Vekuleti ( Dini işler ve vakıflar bakanlığı ) ne bağlıydı.
-Avrupa tarzında eğitim veren okullar ise Macirif Vekaleti ( Eğitim Bakanlığı ) tarafından yönetilmekteydi.
– Azınlık okullar ve yabancı okullar da vardı.
– Farklı eğitim öğretim kurumları kültürel çatışmalara sebeb olmaktaydı. Yeni Türk devleti Tevhid-i Tedrisad ( Öğretim Birliği ) konumuyla bu duruma son verdi.
– Eğitim kurumları laik,çağdaş bilimlere göre düzenlendi.
– İlköğretim zorunlu hale getirilip ücretsiz yapıldı.
– Kız erkek aynı okula giderek karma eğitim başladı.
– Seriye ve Evkaf Vekaleti yerine -> Diyanet işleri ve Vakıflar müdürlüğü kuruldu.
( Kanunların dine uygunluğu denetlenirdi. ( Laikleşme )
-Erkanı Harbiye yerine -> Genelkurmay başkanlığı kuruldu ( Ordu siyasetten ayrıldı.

7)ÇOK PARTİLİ DEMOKRATİK HAYAT
-Demokrasi için farklı görüşteki siyasi partilerin olması şarttı.
-M.Kemal 1923’de Halk fırkasını kurmuştu. 1924’te Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, 1930’da Serbest Cumhuriyet Fırkası kurulmuştur.
-Cumhuriyet Halk Fırkası (9 Eylül 1923)
– Türkiyenin ilk partisidir.Temeli Anadolu ve Rumeli Medafai hukuk cemiyetlerine dayanır.
– İlkeleri; Egemenlik milletindir. TMBB’nin üstünde güç yoktur.
-II. TBMM’de halkın desteğini almış 1950 yılına kadar ülkeyi yönetmiştir.
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (17 Kasım 1792 )
-Saltanatın kaldırılmasından sonra görüş ayrılıkları artmış Kazım Karabekir’in öncülüğünde, Rauf Bey, Adnan Bey ve Ali Fuat’ın katılımıyla kurulmuştur.
– İlkeleri; Liberalizm ( Serbest Piyasa Ekonomisi ) uygulanacak. Devlet toprakları köylülere dağıtılacak. Dini düşüncelere ve inançlara saygılı olunacak. -> Bu maddeden dolayı inkilap karşıtları bu partide toplanmıştır.
– Partinin Şeyh Sait ayaklanmasıyla ilgili olduğu düşünülerek 1925’te kapatılmıştır.-> İlk çok partili hayata geçiş denemesi başarısız olmuştur.
Serbest Cumhuriyet Fırkası ( 12 Ağustos 19309
-1929’daki dünya ekonomik krizinde çıkan sorunların çözümü demokrasi ve cumhuriyetin güçlenmesi ve hükümetin denetlenmesi için Atatürk’ün teklifiyle Fethi Okyar tarafından kurulmuştur.
-İnkilap karşıtlarının partiye sızdığını gören Fethi Okyar partisini kapatmıştır. ( 17 Kasın 1930 ) -> Çok partili hayata geçişte ikinci deneme başarısız oldu.
-Partinin kapatılmasından sonra menemen olayı çıkmıştır.

8)ÇAĞDAŞ UYGARLIĞA DOĞRU ADIMLAR
Kılık Kıyafet değişikliği
-Osmanlı toplumunda kıyafet birliği yoktu.M.Kemal bu birliği sağlamak ve çağdaş görünüme ulaşmak için 25 kasım 1925 te şapka kanunu nu çıkarmıştır.Bu kanunla fes yerine şapka giyilmeye başlandı
-Böylece toplum karmaşası önlenmiş ve modern görünüm kazanmıştır
Çağdaş devletlerle uyum (takvim saat ölçü düzenlemesi)
-Osmanlı devletinde kullanılan takvim,saat,ölçü diğer toplumlardan farklıydı.TBMM hem ülke içinde hemde ülke dışındaki karışıklığı önlemek amacıyla:
Hicri ve rumi takvim yerine :Miladi takvim 1926
Alaturka saat yerine : Uluslar arası saat 1926
Eski ölçüler yerine : Uluslar arası rakam , ağırlık ve uzunluk
-Böylece ülke içinde ve avrupalı devletlerle ekonomik ve siyasi ilişkilerde uyum sağlanmış ticari ilişkiler kolaylaşmıştır.
Tekke ve zaviyelerin kapatılması 30 kasım 1925
-Osmanlı devletinde din ve kültür kurumları olan tekke ve zaviyeler son dönemlerinde amaçlarından uzaklaşmış görevlerini yerine getirmemekteydi .Çağdaş bir toplum olabilmek için 30 kasım 1925 te tekke ve zaviyeler kapatıldı.
-Bu kanunla şeyh dede derviş mürit gibi bir takım ünvanlarında kullanılması yasaklanmıştır.
Önemi: Çağdaşlaşma ve laikleşme yolunda önemli bir adım atılmış, toplumdaki sınıflaşmanın önüne geçilerek birlik sağlanmıştır.

9)HUKUK VE AİLE
Hukuk :insanların birbiriyle ve devletle olan ilişkilerini düzenleyen yazılı kurallardır.
-Türk devletinin ilk anayasası Teşkilat-ı Esasiye 1921 olağan üstü dönemde hazırlandığı için kısa ve özdür.Bundan sonra 1924,1961,1982 yıllarında yeni anayasalar yapılmıştır.
Medeni kanunun kabulü 17 şubat 1926
-Kişilerin haklarını borçlarını aile kurumunun işleyişini boşanma miras gibi işlemler medeni kanunun içinde yer alır.
Medeni kanunun kabulüyle:
-Kadın erkek eşitliği toplumda sağlanmıştır.
-Kadına istediği mesleğe girme hakkı tanınmıştır.
-Tek eşle evlilik kabul edilmiş boşanma belli şartlara bağlanmıştır.
-Mirasta kız erkek arasındaki eşitlik sağlanmıştır
-Kanunlar tüm T.C vatandaşlarına uygulanabilir hale getirilmiştir.
Önemi : Hukuk bakımından vatandaşlar arasında fark kalmamış ve ülkede hukuk birliği sağlanmıştır.

10)ŞEYH SAİT İSYANI 1925
-Türkiye Irak sınırı Lozan antlaşmasında çözüme kavuşmamıştı.Daha sonra yapılan görüşmelerde zengin petrol yataklarına sahip olan Musul u ingilizlere vermek istemedi.Musul u Türkiyeye vermek istemeyen İngiltere Şeyh sait isyanının çıkmasında etkili oldu ve destekledi.
*Şeyh Sait isyanı demokratik ve laik türkiye cumhuriyetini yıkmaya yönelik ilk isyandır.(Rejime karşı çıkan ilk isyan)
-İsyanın çıkmasında : Terakki perver fırkasının inançlara saygılı olması ,eskiye dönülmek istenmesi, inkılaplara karşı çıkılması, İngilterenin kışkırması, hilafet ve saltanata tekrar dönülmek istenmesi
-İsyanın bastrılması için için:
-seferberlik ilan edilmiş
-Takrir-i sukun yasası çıkarılmıştır.(Huzur ve güvenliği sağlama kanunu)
-İstiklal mahkemeleri tekrar kurulmuş
*1925 te çıkarılan Takrir i sukun kanunu 1929 a kadar devam etmiş.
İsyan sonucunda isyanla alakalı olduğu düşünülen Terakki Perver fırkası kapatılmış,Çok partili hayata geçiş denemesi başarısız olmuştur.
-İsyanın çıkmasıyla Türkiye Musul la ilgilenememiş musul ingiltereye kalmıştır.İç sorunlar dış ilişkileri etkilemiştir.

11)KABOTAJ KANUNU
Kabotaj: Bir devletin kendi limanları arasında yolcu ve yük taşıma hakkıdır.
-Deniz ticaretinin yabancılar tarafından yapılması egemenlik hakkını sınırlar ekonomik bağımsızlığı engeller.
-1926 da çıkarılan kabotaj kanunuyla türk karasularında yük ve yolcu taşıma hakkı yalnızca türk gemilerine tanınmıştır.
-Ülkemizde 1 Temmuz denizcilik ve kabotaj bayramı olarak kutlanır.

12)MUSTAFA KEMAL E SUİKAST GİRİŞİMİ
-Eski rejim taraftarları M.Kemal i ortadan kaldırarak inkılapların önüne geçileceğini düşündü.İzmirde düzenlenen suikast başarısız oldu
M.Kemal in sözü: Benim naciz vucudum birgün elbet toprak olacaktır , fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır(yaşayacaktır)

13)BİR DEVRİN ANALİZİ NUTUK(söylev)
-M.Kemal in 1927 de TBMM salonunda 6 gün okuduğu bölümler nutuk olarak adlandırılmıştır.
-Nutukta 1919 – 1927 arasında yaşanan olaylar anlatılmıştır.(Kurtuluş savaşı öncesi ve sonrası sonrasındaki gelişmeler)
-Türkiye cumhuriyetinin korunması iç ve dış tehditlere karşı konulması yolunda yol göstericidir.Nutuk gençliğe hitabe ile bitmektedir.
-Nutukta tarih i yapan ve yazan aynı kişidir.Aynı zamanda bağımsızlık için milletlere örnek olduğu için evrenseldir.
14)HARF İNKILABINDAN MİLLET MEKTEPLERİNE
Latin harflerinin kabulü1928
-Atatürk çağdaş ugarlık düzeyine çıkmak için eğitimin modernleşmesi gerektiğine inanmaktaydı.
-Atatürk arap alfabesinin türkçe karakterlere uymadığını düşünmekteydi.
-1928 de ‘yeni türk harflerinin kabulu kanunu ” TBMM de kabul edildi.
-Latin alfabesinin kabulüyle bilim teknolojideki ilerleme ve batının takibi sağlandı okuryazar oranı ve kitap basımı arttı, milli kültür ve dilin gelişmesi sağlandı.
Millet mekteplerinin açılması 1929
-Yeni türk harflerinin kabulüyle bu harfleri öğretecek okullar açıldı.16-45 yaş arası kişilerin katıldığı günler düzenlendi.

15)MİLLİ KÜLTÜRÜMÜZ AYDINLANIYOR
-Milli kültürümüzün yaşatılabilmesi için dil ve tarih alanında çalışmalar yapılmıştır.
Türk Tarih kurumunun açılması(ttk)1931
-1930 yılında açılan Türk tarih heyeti oluşturularak Türk tarihi ve uygarlığı bilimsel olarak incelenmeye başlamıştır
-1931 de Türk Tarih Tetkik cemiyeti kurulmuş (1935 yılında Türk tarih kurumu adını almıştır)
Türk Dil Kurumu 1932
-1932 yılında kurulan bu kurum Türkçenin yabancı kelimelerden arındırılması ve bilim dili haline gelmesi için çalışmalar yapmıştır.
-Atatürk arapça yerine türkçe terimlerin kullanıldığı ”geometri Klavuzu adında kitap yazmıştır.

16)KUBİLAY OLAYI (Menemen İsyanı)
-İnkılap karşıtlarının toplanmaya başladığı Serbest Cumhuriyet fırkasının kapanmasından sonra 1930 sa derviş mehmet ve yandaşları İzmir in menemen kasabasında isyan çıkarmışlardır.
-İsyan sırasında asteğmen Kubilay şehit olmuştur
-Bu isyan cumhuriyeti yıkmaya yönelik olarak çıkmıştır.

17)ÇAĞDAŞ ÜNİVERSİTE YOLUNDA
Çağdaş medeniyete ulaşmak için bilimsel bilgi şarttı ve bunun içinde gerekli üniversitelerin açılması şarttı..Cumhuriyetin ilk yıllarındaki tek üniversite darülfunun bilgi üretiminden uzaklaştı.
Milliyetçilik ve inkılapçılık ilkelerine uygun olarak 1933 te İstanbul üniversitesi kurulmuştur.Üniversite bilimsel ilkelere uygun olarak eğitim vermiştir.

18)DEVLET TOPLUM ELELE (Sağlık)
Cumhuriyet döneminin ilk yıllarında sağlık sorunlarına çözüm bulabilmek amacıyla çalışmalar yapılmıştır.
-Refik saydam Hıfzısıhha Entüsitisi kurulmuştur(1928)
-Çiçek aşısı 1932
-Kuduz aşısı serumu 1937 de üretilmiştir.
-1930 yılında Umimi Hıfzısıhha Kanunuyla verem hastalarının ihbar etme ve tedbir alma zorunluluğu getirilmiştir.
-1935 yılında da Türkiye kızılay cemiyeti kurulmuştur

19)MODERN TARIMIN DOĞUŞU
Modern tarım için yapılan çalışmalar
-Çiftçilere kredi verilmiş
-1925 yılında aşar vergisi kaldırılmış(çiftçiden alınan %10 vergi)
-Medeni kanunla köylüye toprak mülkiyeti tanınmıştır.
-Tarım malzemeleri çiftçiye ulaştırılmıştır.
Atatürk tarım konusunda örnek olması için 1925 te Atatürk orman çiftliğini açmıştır.

20)SANAT VE SPOR
Atatürk kültür ve sanatın özgür düşünce ortamında gerçekleşeceğini söyleyerek her zaman destek vermiştir.
Yapılan çalışmalar
-1924 te Ankarada Musik-i Muallim mektebi açılmış
-1934 te misak-ı milli ve temsil akedemisi kurulmuş
-1937 de istanbulda Resim ve heykel müzesi açılmış
-Sporun gelişmesi için Çapa Muallim Mektabi açılmış (beden eğitimi öğretmeni yetiştirmek için)

21)ÇAĞDAŞ TÜRK KADINI (Seçme ve seçilme hakkı)
Medeni kanunla beraber kadınlara birçok alanda haklar verilerek eşitlik sağlanmaya çalışılmıştır.
Türk kadınına siyasi hayatta yer alması için
1930 da Belediye seçimlerine katılma hakkı
1933 te Muhtarlık seçimlerine katılma hakkı
1934 te Vekillik (millet vekili) seçme ve seçilme hakkı tanınmıştır.
Kadınlara birçok siyasi hak avrupalı ülkelerden daha önce tanınmıştır.

22)SOYADI KANUNU
-Osmanlı devletinde soyadı yoktu buda halk arasında ve resmi işlerde zorluklar çıkmasına karışıklık çıkmasına sebeb olmuştur.
-Kişilerin toplumsal hayatta kolaylıkla tanınmları ve resmi işlerdeki karışıklıkların önlenmesi amacıyla 1934 te Soyadı kanunu kabul edilmiştir.
-Tbmm türk milleti adına Mustafa Kemal e Atatürk soyadını vermiştir.
-Çıkarılan kanunlar ”ağa hacı hafız bey paşa ” gibi ünvanlar kaldırılmıştır.Milli mücadele dışında Osmanlının verdiği tüm madalyalar yasaklanmıştır.

13 Responses

  1. alien dedi ki:

    çok güzel inş sınavdan yüksek bi puan alırım yardımınız için gerçekten çok teşekkürler

  2. xxxx dedi ki:

    mk çok güzel

  3. fenasi dedi ki:

    çok okkkkk

  4. ben ya ben dedi ki:

    hımmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmm fena deil

  5. fenalık dedi ki:

    ehhhhhhhhhhhhhhhh fena deil ama daha açıklayıcı olsun

  6. ben ya ben dedi ki:

    ehhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhh fena deil biraz daha kısa olsun

  7. Bir dost dedi ki:

    biraz daha kısa olsaydı keşke , işime yaramadı 🙁

  8. gizli dedi ki:

    pok gibi

  9. deniz dedi ki:

    Yani cok fena degil yeterki isimizi gorsün hsvshjskak

  10. öğrenci dedi ki:

    Boş boş konuşmayın k. Millet o kadar uğraşmış

  11. yasmin dedi ki:

    Yarın teog sınavına gireceğim site işime yaradı ama keşke kısa olsaydı tesekkür ederim.:)

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir